ڕۆژێ، ڕۆژگارێ، ماوهیهکی زۆر لهمهو بهر، کاتیک زهوی تهواو بێ ڕهنگ بوو، چووار خوشک دهژیان، چووار مامۆستای گهوره به ناوهکانی "زستان، بههار، هاوین و پائیز".
اول دفتر به نام ايزد دان
صانع پروردگار حىّ توانا
اكبر و اعظم خداى عالم و آدم
صورت خوب آفريد و سيرت زيبا
ناڵەی جودایی
ساقیا! وا بادەوە، وا بادەوە
ڕوو لەلای من کە بە جامی بادەوە
موشتەری وەک من لە مەیخانێ کەمن
زۆربەیان شاد و بەکەیف و بێ خەمن
بۆ نەسووتێ جگەر و بۆچی نەبێ دڵ بە کەباب
بۆچی نەڕوا لەتەنم ڕووحی ڕەوان میثلی غوراب
بۆ لەسەر چاوەیی چاو هەڵ نەقوڵێ ڕەشحەیی خوێن
بۆچ لە فەووارەیی مژرگان نەچکێ قەطرەیی ئاب
بۆ لەبەر ناڵە نەبێ حەلقەیی حەلقم بە سروود
بۆچ لەبەر گریە نەبێ چەشمەیی چەشمم بەسەراب
موونیسی ڕۆژ و شەوم، باعثی ئارامی دڵم
ڕۆیی بو من لە غەمی کەوتمە نی و بەحری عەذاب
شێخ رەزا
دەروونم پڕكەباب و دەرده بێ تۆ
دڵم گەرمه و هەناسەم سەرده بێ تۆ
خەریكی شەش دەری هات و نه هاتم
خەلاسیم قەت نییه لەم نەرده بێ تۆ
لیباسم ماتەمه، شینه، له شیندام
سوروشكم سووره، ڕەنگم زەرده بێ تۆ
عەزیزم دڵ رەقه و ، خۆم فەرد و تەنهام
دەترسم بمكوژێ ئه م دەرده بێ تۆ
بەبێ دیداری تۆ خۆ لاڵه " نالیی"
عەجەب هەستاوه ئەم چەن فەرده بێ تۆ!
هـــهتــــا مــــاوه دهبــــێ ئــــهشــــکی نــــهدامــــهت داوهرینێ چــــاو
عهرهق ڕێتن نهبێ، شــــهخصــی لــــه کـــاری خــــــۆ خـهجـــڵ چبـکا؟!
ســـهفــــهر جــــائیز نــیــه، بــــا بــــۆ حــــهرهم بـــێ، لـــهو بهروبومـــه
فــــهقــــهط مـــهجــذوبــی زنـــجیری نـــهصیبــی ئـــاو و گــــڵ چبــکا؟!
فـــهلـــهک هـــهر گـــا کـــهسێـــکی ههڵبڕی، وهقتــی هیـــلاکـــهتـیــه
کـــه سهر بـــۆ گـــهینه پـهت بێ، پـــێ له کـورسی و ئهسکهمل چبـکا؟!
له عــــــوششاق و ڕهقیب ئـــهو شۆخـــه چــــاوی لــــوطفــی وهرگێــڕا
که ئاســک ئادهمــــی یــــا ســــهگ ببینێ، غــــهیـــری ســـڵ چبــکا؟!
چ حـــاجهت نــــهرگسی مهستت بــــکهم وهصفی به مـــــهخــمــــوری
کـــــه چــــاوی سورمــــهکێشراوی خـــودایی بێ، لـــــه کـــــل چبـکا؟!
له ههر جێیهک ههڵێ خورشیدی عیشقی گـــوڵ ڕوخان ((مهحـــــوی))
ئــــهگــــهر ئــــهقڵی ببێ، لـــــهو جـــێـــگه ئـــــاونــگی عـهقـڵ چبکا؟!
گوڵەندام ئەی تەنافی گەردەنم زولفی پەرێشانت
عیلاجێ،چارەیێ، روحمێ، ئەمان دەستم بە دامانت!
غەریبی تۆم، نەخۆشی تۆ بە گۆشەی چاوی بیمارت
ئەسیری تۆم شەهیدی تۆ بە نووکی تیری موژگانت
بهشی چوارهم بهراوردکاری:
(بێ) یان (بهبێ)؟
لێرهدا دهمانهوێ بهراوردكارییهك لهگهڵ زمانه ئهورووپییهكاندا بكهین، بۆ ئهو مهبهسته باشتره به نموونهیهك دهست پێ بكهین:
بهشی سێیهم کێشه جۆربهجۆرهکان:
كێشهی پێشگرهكانی (ههڵ، دا، ڕا، وهر، دهر)
ئهم پێشگرانه كاتێ دهچنه سهر چاوگ یان فرمان یان ههر شێوازێكی تر، پێیانهوه دهلكێن بهمهرجێ جێناوی لكاو نهكهوتبێته نێوان پێشگر و وشهكهی دوای خۆی. وهك:
بهشی دووهم پیتهئاڵۆزهکان:
ههمزه (ء)
ههمزه، له زمانی عهرهبی و فارسیدا، له چهند شوێنێكی جۆربهجۆر بهكار دهچێت، وهكوو: (أ ٌإ لأ لإ ؤ ء ئـ)، بهڵام له زمانی كوردیدا تهنیا شێوازی (ئـ) بهكار دهبرێت، ئهویش به مهبهستی ئهوهی نههێڵێ دوو بزوێن بهدوای یهكدا بنووسرێن.
پیش از اینت بیش از این اندیشهٔ عشّاق بود
مهرورزی تو با ما شهرهٔ آفاق بود
یاد باد آن صحبت شبها که با نوشینلبان
بحث سرّ عشق و ذکر حلقهٔ عشّاق بود
پیش ازین کاین سقف سبز و طاق مینا برکشند
منظر چشم مرا ابروی جانان طاق بود
سایهٔ معشوق اگر افتاد بر عاشق چه شد
ما به او محتاج بودیم او به ما مشتاق بود
حسن مهرویان مجلس گرچه دل میبرد و دین
بحث ما در لطف طبع و خوبی اخلاق بود
شعر حافظ در زمان آدم اندر باغ خلد
دفتر نسرین و گل را زینت اوراق بود
بهشی یهکهم بنهماکان:
ئهلفبێ
ژمارهی پیتهكانی ئهلفبێی كوردی (٣٤) دانهن و بریتین له:
ئـ ـ ا ـ ب ـ پ ـ ت ـ ج ـ چ ـ ح ـ خ ـ د ـ ر ـ ڕ ـ ز ـ ژ ـ س ـ ش ـ ع ـ غ ـ ف ـ ڤ ـ ق ـ ك ـ گ ـ ل ـ ڵ ـ م ـ ن ـ و ـ ۆ ـ وو ـ هـ ـ ه ـ ی ـ ێ.
هەر من ناشادم، هەر من ناشادم
هەموو کەس شادە، هەر من ناشادم
هەر من ناگاتە لای خوا دادم
هەر من نائومێد قاپی مرادم
هەر من یارەکەی بەختم تۆراوە
هەر من شەش دەری نەردم گیراوە
هەر من وا چەوتە فەلەک بەبەختم
هەر من گیرۆدەی عەزابی سەختم
هەر من چەرخی چەپ وا لێم بە قینە
هەر من ناڵە سەخت جێگەم زەمینە
هەر من ئەستێرەم ڕەشە سەربەسەر
هەر من فریشتەم وێڵە دەربەدەر
هەر من ئیقبالم شوێن نەهات کەوتە
هەر من سەرگەردان رێی ڕاستم چەوتە
هەر من گەرد و خول رێی توونا و توونم
هەر من بادە نۆش جامی مەجنوونم
هەر من وەک بولبول وەسڵم ئەک فەسڵە
هەر من سێ فەسڵەی عومرم بێ ئەسڵە
هەر من هەراسان پای هەردە و توونم
هەر من لە یاری خەم سەرنگوونم
هەر من بە پەرداخ وێڵی دازانم
هەر من چاوەڕوان ڕێی ئیلاخانم
هەر من بە بێ دۆست ئێلاخ نوشینم
نزیکە دەرچێت، گیانی شیرینم
تا ئەو ڕۆژەی خێڵ ئەگەرێتەوە
من دەرگای شادیم لێ ناکرێتەوە
مەگەر خوداوەند بدات مرادم
ئەگینا هەتا مەحشەر ناشادم
وەلی دێوانە / پیرەمێرد وەریگێراوە
مەردایەتی
زمانم با نەجوڵێنم، کە جوڵانم قسەی پێ یە
لە گوللەی خۆت بپارێزە، تفەنگێکەو لەسەر پێ یە
دەبا تیری قسەی ناخی دەروونی خۆم بهاوێژم
بەری و جێ ی تێ ئەگەم، تۆش هەر بڵێ چەند بێ سەرو پێ یە
بەسەربەرزی بژی تا ماوی، مردوو پیاوی سەرشۆڕە
ئەگەرچی نرخەکەی باسی سەرە ژینێکی بەم پێ یە
مەڵێ حەیفە مەرگ جەستەم ئەکاتە خاک و خۆڵی ڕێ
سەری سەردارەهای دوێنێ یە وا ئەمڕۆ لەژێر پێ یە
ئەی نازانێ "ژیری" بێ هونەر، تیغێکە بێ جەوهەر
لەدو پێ زیاترە، هەرچەن بە ناهەق ناوی دو پێ یە
برا پێ هەڵگرەو تۆێشوو نەبەردی باب و باپیرە
بەسەر ڕێگەی ژیانا کردەوەی مەردانە جی پێ یە
سەرنجی پەندی کۆنت بە برای کوردم کە کۆن نابێ
"کە مردن مردنە ئیتر چی یە ئەم لنگە فرتێ یە"
کە ئازا جاری ئەمرێ ترسنۆکیش ڕۆژێ دوو سەد جار"
کاکە فەلاح